شروع

توضیح: هرچند چندسالی‌ست که چت‌بات‌ها مثل chat-gpt یا chat-gemini فراگیر شده‌اند ولی تعدادی از ما در بهره‌برداری از آن‌ها در بخش‌های مختلفی از کارمان تا الان موفق نبوده‌ایم. برای کلاس امروز خواستم با chat-gpt داستان بامزه تولید کنم، بار اول داستان لوس تحویلم داد و هربار که می‌گفتم بامزه و نه لوس، لوس‌تر از قبلی تحویلم می‌داد؛ فرق بامزه و لوس را هم حتی متوجه نیست! بارها به آن‌ها گفته‌ام طرح‌درس خوب می‌خواهم ولی هربار چیزی تحویل می‌دهند که هیچ ارزشی ندارد! خودم وقت بگذارم کاربرگ درست کنم راحت‌ترم تا اینکه این همه وقت بگذارم و چیزی هم دستم را نگیرد. چند نفر از اطرافیانم خیلی خوب از چت‌بات‌ها استفاده می‌کنند ولی من به‌ندرت جواب درست‌حسابی از آن‌ها گرفته‌ام. اگر این‌ها به تجربیاتت نزدیک هستند، این نوشته برای توست.

مخاطب اصلی: معلم‌های دبستان

زمانی که چت‌بات‌ها تازه دسترس‌پذیر شده بودند و سر زبان‌ها افتادند، ویژگی‌های جالب‌شان نظرها را به خود جلب کرد. ویژگی‌هایی مثل:

• با آن‌ها به راحتی به زبان خودمان حرف می‌زنیم و می‌فهمند.
• می‌توانند به زبان ما جمله‌بندی کنند.
• در انتهای جواب‌شان، پیشنهادهای مرتبط برای گام بعدی می‌دهند.

این ابزارها با آنچه تا قبل از آن‌ها دیده بودیم یک تفاوت اساسی داشتند و آن مولد بودن‌شان بود! تولید محتوا در زمان کوتاه و با هزینهٔ بسیار پایین. خیلی زود، آدم‌ها کنجکاو شدند چطور می‌توانند در کارشان از این ابزارها استفاده کنند. معلم‌ها نیز تلاش کردند به هدف ساختن طرح درس، ساختن کاربرگ، تولید تصویر و تولید مثال‌ها و فعالیت‌های خوب از چت‌بات‌ها استفاده کنند. آن‌ها می‌توانستند قالب محتوا را متوجه شوند ولی خروجی‌هایشان کارآمدی لازم را نداشتند. این روند به مرور زمان باعث احساس ابهام و کلافگی در کار با ابزارهای هوشواره‌ای، مخصوصاً چت‌بات‌ها شد. و سؤال است که بالأخره چطور می‌توانیم از این ابزارها به‌طور کارآمد استفاده کنیم.

بیایید برای درک و شناخت بهتر شرایط، دو نکته را با هم مرور کنیم. اول از همه، یکی از تفاوت‌های اصلی چت‌بات‌ها با سایر ابزارهاست. چت‌بات‌ها دمو، دستورالعمل یا دفترچهٔ راهنما ندارند. اکثر ابزارهایی که استفاده می‌کنیم یک دستورالعمل یا دفترچهٔ راهنما برای نحوهٔ استفاده از ابزار، بایدها و نبایدها دارند. مثل جستجوی گوگل، لوازم خانگی برقی یا برنامه‌های موبایل. یا از فرط سادگیِ استفاده، چنین چیزی ندارند. ولی شاید این از اولین تجربیات ماست که یک ابزار این‌قدر پیچیده و بی‌راهنما باشد. اثر این ویژگی در کاربری ما چگونه است؟ با نداشتن شناخت و راهنمای درست‌حسابی، به‌راحتی ممکن است پیش‌فرض‌ها و انتظارات اشتباهی در ذهن‌مان درست کنیم و رویاروییِ مکرر با این واقعیت که پیش‌فرض یا انتظار نابه‌جایی داشته‌ایم، کلافه‌مان می‌کند.

• از chat-gpt پرسیدم آیا فلان کتاب به فارسی ترجمه شده؟ گفت بله و پیوند کتاب ترجمه را هم برایم فرستاد. وقتی پیوند را باز کردم متوجه شدم چنین پیوندی اصلاً وجود ندارد. به آن گفتم این پیوند ساختگی است، تائید کرد و گفت بله!
•  نشد که یک‌بار من به این chat-gemini بگویم طرح درس خوب برایم بنویسد و واقعاً یک خروجی درست‌حسابی به من تحویل بدهد. همگی آبکی و بی‌ارزش.

دوم، بدقلق هستند. بگیرنگیر دارند. این ابزارها احتمالاتی کار می‌کنند. یعنی اگر در شرایط یکسان، از چند حساب کاربری یک چیز یکسان به یک چت‌بات مشخص بدهیم، جوابش به یک حساب کاربری متفاوت از جوابی که به حساب‌های کاربری دیگر می‌دهد خواهد بود. تفاوت می‌تواند در یک کلمهٔ کلیدی، لحن، جمله‌بندی، تعداد نکته‌ها و ایده‌ها یا پیشنهادهای انتهای جواب باشد. این یعنی اگر من به همان شکلی که همکارم درخواستش را به چت‌بات داده درخواستم را به آن بدهم، معلوم نیست نتیجهٔ مطلوبم را بگیرم یا نگیرم. اثر این ویژگی در کاربری ما چگونه است؟ وقتی من و همکارانم تجربیات‌مان را با یکدیگر به‌اشتراک می‌گذاریم، به راحتی نمی‌توانیم به روش‌های یکدیگر تکیه کنیم یا من از پیش بدانم کدام روش برایم مناسب‌تر و کدام نامناسب‌تر خواهد بود. این یعنی: 

• روش‌ها قابل اتکا نیستند.
• قضاوت یک روش، ساده و سرراست نیست.

با این اوصاف و با وجود اینکه دوره‌های یادگیریِ تعامل با چت‌بات‌ها چندان شکل نگرفته‌اند یا ثمربخش نبوده‌اند، حق داریم احساس ابهام و کلافگی را مکرراً تجربه کنیم. این سختیِ تعامل برای شرکت‌های بزرگ جهانی هم خبر مثبتی نیست و در تلاشند رفته‌رفته این سختی را کمتر و کمتر کنند. حالا سؤال این است که آیا ادامهٔ چنین تعاملی صرفاً از سر ناچاری است یا واقعاً فایده‌ای هم دارد؟ شروع کار با چت‌بات‌ها و حفظ تعامل با آن‌ها خالی از فایده نیستند و حتی می‌توانند لازم نیز باشند. برای درک بهتر مفاهیم و روش‌های مؤثری که همین الان در اختیار کسی قرار می‌گیرد، به طور کلی، تجربیاتی لازم است تا فرد بتواند متوجه اهمیت و مفهوم به شکلی کاربردی شود. شروع و حفظ تعمال با ابزاری چنین بدقلق، کارهای ساده‌ای نیستند و نیازمند توجه و مراقبت‌اند. امیدوارم این نوشته در روشن کردن سختی و اهمیت تعامل با چت‌بات‌ها، برای شما مؤثر بوده باشد.